Het nieuwe jaar is al bijna twee maanden onderweg, en toch duiken hier en daar nog eindejaarslijstjes op. Huh? Wij zijn al begonnen aan ons overzicht 'vertaalblunders van 2010'! Mikt u die terugblikkende lijstjes ook ongelezen richting prullenbak? Wij alleszins wel. Maar bij dit exemplaar bleven we toch even hangen: ‘De leukste spatiefouten van 2009’ van de vereniging Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS).

Je los geld of je leven

De leukste spatiefouten? Signalering Onjuist Spatiegebruik? Wie houdt zich nu bezig met spaties controleren? Zo te zien zijn er aan de andere kant van de Moerdijk gelijkgestemde zielen die even streng zijn op punten, komma’s en dus zelfs spaties als de gemiddelde talenknobbel bij ElaN. De winnaar (hoewel, is de term ‘winnaar’ hier wel terecht?) van 2009 was het Amsterdamse Gemeentelijke Vervoersbedrijf met de fijne zinsnede ‘En dan kom je er achter dat je geen losgeld bij je hebt’. Voorspelden ze in Amsterdam een golf van kidnappings op de bus of tram? Nee, bleek dat je met je bankkaart kunt betalen als je geen ‘los geld’ bij je hebt.

Meer spaties, meer betalen

In dit voorbeeld stond er dus een spatie te weinig. Kan gebeuren. Maar wist u dat oordeelkundig spatiegebruik u een pak geld kan opleveren? Ja, dat stukje taalkundig niemandsland waar we woorden mee uit elkaar houden. Waar nooit iemand over wakker ligt. U betaalt er namelijk voor. Volgt u even mee: u betaalt uw vertalingen per woord. Een spatie houdt woorden uit elkaar en beslist dus of het om één of meer woorden gaat. Een voorbeeld.

Marketing brochure = 2 woorden
Marketingbrochure = 1 woord
---------------------------------------
Uw voordeel: 50%!

Stel nu dat u een tekst over een 'hotten totten tenten tentoonstelling kaartjesknippers opleiding’ wilt laten vertalen. Op die manier geschreven, kost u dat een aardige duit … terwijl het ook zonder spaties kan (moet). Tel uit uw winst!

Slechtziende pc

De hoofdvogel werd dus afgeschoten door het Amsterdamse openbaar vervoer. Dicht op de hielen gezeten door horden ‘lieve heersbeestjes’ (de Telegraaf) en een ‘slechtziende pc’ (Nederlandse Koninklijke Bibliotheek). Valt u dit jaar ook eens over een spatie te veel of te weinig? Laat het ons zeker weten.

Oefening baart kunst

Voelt u soms toch een onbedwingbare drang om die spatiebalk te geselen? Doe dan volgend jaar mee aan het Nederlandse Kampioenschap Spatieslaan. Of is het Spaties slaan? Voorbereiden kunt u hier.

"Rijm en ijzelplekken maken de rijweg spekglad. Houd daarom voldoende afstand." En u denkt na het verkeersbulletin: "Wat is eigenlijk het verschil tussen rijm en ijzel?" Voor een bestuurder betekenen ze beide ... onheil. Terwijl ze voor de weeramateur verwijzen naar twee totaal verschillende weerfenomenen. Rijm is waterdamp die aanvriest en daarbij een fijn, wit laagje achterlaat. IJzel is regen die aanvriest. Het gevolg? Een dikkere laag ijs op alles waarop die regen viel.

22 x sneeuw

En dan hebben we het nog niet over sneeuw gehad! Poedersneeuw, sneeuwduinen, sneeuwstorm, lichte sneeuw, smeltende sneeuw, poolsneeuw, ... gelukkig duurt de winterprik bij ons niet langer dan veertien dagen! Waar ze écht van sneeuw kunnen meespreken, groeit het aantal benamingen ervoor gestaag. De Eskimo's hebben 22 woorden om alle soorten sneeuw aan te duiden. Twee-en-twintig: je zou het voor minder koud krijgen.

Wintertaal

Wij hebben veel minder woorden voor sneeuw. Maar als die in onze contreien valt, zorgt hij meteen voor ellende. Maar geen nood: bij elke winterprik leren we weer nieuwe termen om die ellende te noemen. Sneeuwfile, sneeuwploeg, sneeuwruimer, sneeuwkettingen, strooidienst, strooiwagen, strooizout, antivries, ijskrabber, winterbanden, enz. De mooiste vondst deed zijn intrede toen het Nederlandse treinverkeer totaal stilviel door de overvloedige sneeuwval: het sneeuwinfarct. Zouden de Eskimo's dat ook kennen? Na een opstopping door sputterende sneeuwscooters of tegenstribbelende rendieren ...

Op het puntje van de tong

Waar de mond van vol is, loopt het woordenboek van over: wedden dat er op termijn nieuwe sneeuwtrefwoorden in de Dikke Van Dale staan? Tenminste als we de volgende jaren nog een paar winterprikken voorgeschoteld krijgen. Want zo niet? Dan smelten de kansmakers als sneeuw voor de zon. Onze taal is pragmatisch: alleen wat leeft in de taalgemeenschap, benoemen we. Maar daar zijn wij dan ook heel sterk in! Kijk maar eens naar ons arsenaal woorden om 'bier' aan te duiden: pils, trappist, abdijbier, ale, bokbier, dubbel, tripel, rookbier, tafelbier, bier van hoge gisting, kriek, geuze, lambic, grand cru, champagnebier, stout, witbier ... ja zelfs alcoholvrij bier! Mocht het ooit tot een internationaal concours vaktermen schieten komen, dan zijn die Eskimo’s nog niet thuis! ;-)

Sneeuwpret

Een ondergesneeuwde auto vrijmaken: hoeveel woorden kent u daarvoor? Vervelend werkje, lastige opdracht, bevroren-vingers-wroeten, tantaluskwelling of kortweg ellende. Maar eens de activiteit benoemd, is de beloning groot: u voelt zich heerser over de elementen. "Wat sneeuw en ijzel? Ze zullen met meer op de proppen moeten komen om mij te stoppen!" Even op de tanden bijten en ... goed voorbereiden, dan is alles zo gepiept.

De beste wensen van ElaN aan u en aan al wie u dierbaar is. Dat het een jaar vol nieuwe mogelijkheden mag worden. Zonder taalfouten ... maar mét succes in moeder- en anderstalige projecten. U weet dat wij ook in 2010 voor u klaarstaan, toch? Met taalbaden, frisgewassen tolken en vlotte vertalers. Alles wat u nodig hebt om een jaar lang – waar ook ter wereld – van taal te smullen. Geniet ervan!

Eén groot feest

Nieuwjaar, tijd van goede voornemens en herwonnen elan. Al eeuwen zo geweest en het blijft waarschijnlijk nog eeuwen zo. Geef toe: het is de plezantste tijd van het jaar. Want u mag al eens het zotteke uithangen zonder vreemde blikken. Met z'n allen op de kaai gaan kijken naar het vuurwerk boven A. Met een veel te kleine zwembroek in de Noordzee plonzen. Zelf vuurwerk afsteken in uw achtertuin zonder dat de politie meteen op uw dak zit. Languit met een kater in de zetel suffen en halvelings toch nog de Radetzkymars mee ta da da'en. Verrukkelijk!

Merci Caesar

Blijkbaar deden ze dat ook al bij de Romeinen – het feesten tenminste, want Radetzky had je toen nog niet, laat staan zijn 'mars'. Maar Julius Caesar hadden ze toen al wel. En hij drukte zijn stempel door te bepalen dat 1 januari in zijn juliaanse kalender voortaan de start van een nieuw jaar zou zijn. Daarna werd er nog een beetje gefinetuned om de tijdsberekening af te stemmen op het heelal en de seizoenen. In 1582 was alles klaar voor paus Gregorius XIII om zijn gregoriaanse kalender officieel in te voeren. Grote namen met elk hun eigen kalender. Benieuwd of we binnenkort in Europa een nieuw systeem krijgen in de vorm van een Van Rompuyaanse kalender

Hun tijd vooruit

Die hele 1 januari-affaire is trouwens niet overal doorgedrongen. Al lijkt het wel zo als je de journaalbeelden bekijkt. Die komen toch vooral uit de Westerse wereld. In het Oosten zijn er heel wat landen die zich richten op de Chinese kalender. Niet verwonderlijk, want die kalender gaat ook al veel langer mee. Over een goede week vieren ze het jaar 4707! Hun feest valt meestal op de tweede nieuwe maan na de winterwende. Met andere woorden: op 14 januari 2010 in onze berekening. Haal alvast uw dansende Draken en knetterende voetzoekertjes van stal ... en feest lekker mee.

Proost

Welke kalender u ook volgt: het gaat u goed tijdens de komende maanden!

Ta da da, ta da da, ta da dam dam dam ...

De Radetzkymars: wat zou het Nieuwjaarsconcert zijn zonder die evergreen van vader Strauss? Omdat de wereld almaar kleiner wordt, is die vaste waarde uit het concert ook in het Oosten bekend geraakt. Geluk bij een ongeluk: op het Chinese Nieuwjaar stond de Weense muziektempel toch leeg. Wat doe je dan? De keet afhuren voor een versie van de Radetzkymars die Mao graag zou horen .

Hebt u het ook gelezen? Er is een burgemeester van een middelgrote Vlaamse stad die

zelf de taaltesten voor niet-Nederlandstaligen wil afnemen. Goed of slecht idee? Daarover oordeelt u natuurlijk zelf. Maar is dat wel iets voor een burgemeester? Dan moet hij binnenkort ook zelf de strepen op de weg schilderen of straatlampen vervangen. Maar … is hij dan nog wel efficiënt bezig? Want bij een taaltest moet het bijvoorbeeld van bij het begin duidelijk zijn wat u wilt testen. Anders loopt het mis.

Creatief of analytisch?

“Taal is veel meer dan de dt-regel en wat grammaticale afspraken.” Inderdaad, u kunt tientallen facetten testen. Kies daarom de juiste test, en neem de meest geschikte personen en middelen. Of laat u uw brood bakken door uw schoenmaker? Zet ook duidelijke krijtlijnen uit. Anders komt de controle niet overeen met uw doelstellingen. Een eindredacteur van een krant gaat anders om met taal dan een creatieve geest op uw marketingafdeling. Beiden hebben aandacht voor spelling. Toch primeert bij de creatieve geest de lumineuze ingeving.

Test verschillende talen eenduidig

Bijkomend probleem: uw klantenbestand is meertalig. Tja, dan kunt u maar best op verschillende talen testen. Doe dat wel op een uniforme manier: dezelfde testonderdelen in meerdere talen. Anders vergelijkt u appelen met peren. Bouw de verschillende taaltests op hetzelfde concept, geïllustreerd met gelijksoortige voorbeeldteksten en proefzinnen of -fragmenten. Pour vermij everything wird un poco mish-mash.

Relevante test

Herinnert u zich nog de proefwerkjes uit uw schooltijd? Bij sommige was de relevantie meteen duidelijk. De andere leken pure plagerij: “Schrijf een opstel van 500 woorden, maakt niet uit waarover. Krijg je het in 100 woorden gezegd? Verzin er dan nog maar wat rond.” Voorkom dat die irritatie opnieuw opduikt. Laat uw test daarom door de juiste mensen opstellen – niet door een burgemeester of door uw groenteboer ;-) Wel door taalexperts met de nodige didactische vaardigheden. Want zij houden het aangenaam én relevant.

Maximaal rendement

Spreek er eens over met de trainers van ElaN. Zij ontwikkelen voor u een traject dat precies aansluit op uw taalcontrolewensen. Wat dacht u van een (intensief) testmoment op locatie, aangevuld met een doelgerichte taalopleiding?

Ex-inbreker adviseert

Schoenmaker, blijf bij uw leest: laat mensen doen waar ze goed in zijn. Spreek de juiste expert aan als u écht resultaat wilt boeken. Doet u dat niet? Tja … dan zou de aanpak wel eens kunnen verschillen van uw verwachtingen. Hilarisch geïllustreerd door een fragment uit In de Gloria.

“Na een vlucht van honderd kilometer reed de koploper zijn medevluchter uit het wiel. Daarna volgde nog een demarrage vanuit de achtergrond. Maar na een chasse patate haalde de bus de gelukszoeker weer in. En hij had nog zo gehoopt om d’rop en d’rover te gaan.” Wielertaal: heerlijk! Een eigen lexicon en vaste uitdrukkingen. Kortom, een modern boeventaaltje voor de liefhebbers van heroïsche duels tussen eigentijdse gladiatoren op hun peperdure stalen ros – of … euh … carbonros.

Wielertaal = Frans?

“Hij hing helemaal choco over zijn gidon, greep naar zijn bidon en schakelde toen zijn derailleur naar een grotere plateau.” Een alledaagse conversatie tussen Vlaamse wielertoeristen. U merkt meteen de Franse invloed. Zo rijdt iedere zichzelf respecterende wielrenner op tubes. De combinatie tussen binnen- en buitenband is voor de rest van de fietsende stervelingen. Maar … tube betekent volgens Van Dale: ‘uitknijpbaar kokertje voor o.a. verf of tandpasta’. Niet meteen het soort fietsschoeisel waarmee de Cavendish’en van deze wereld hun massaspurt winnen.

Wielertaal = Engels?

Na een tijd ontdekten een paar Amerikanen en Britten dat ook zij en danseuse over de Franse cols kunnen. Teken voor de overzeese fietsindustrie om in actie te schieten. De Schot Graeme Obree knutselde zelfs eigenhandig een velo in elkaar met wasmachineonderdelen. Daarmee reed hij een verschroeiend uurrecord. Hij nam vervolgens de zoenen van de kissmiss in ontvangst. Daarna gaf Armstrong een finale boost aan het wieler-elan in de Angelsaksische wereld. Waarna de taal van de wielertoerist uitbreidde met full suspension en wishbone-ophanging.

Wielertaal = internationaal!

Franse of Engelse invloeden? Maakt niet uit. Wat wielertaal zo leuk maakt, is net dat internationale karakter. Dat het een wereldsport is met tientallen disciplines, garandeert net een intrigerend spel van nieuwe en oude termen. BMX’ers hebben axle pegs waarop ze staan om hun kunsten uit te voeren. Terwijl iedereen in het wielerpeloton tegenwoordig met Ergoshift-versnellingen rijdt. Maar iedereen krijgt om de zoveel tijd toch nog altijd honger en moet dan naar … de ravitaillering. De taalminnende wielerliefhebber doet zich intussen tegoed aan dit bontgekleurde woordenpeloton.

ElaN op cross-snelheid

Blijft wielertaal toch nog een beetje Chinees? ElaN Languages verheldert! Op 21 november bijvoorbeeld, tijdens de Grote Prijs veldrijden in Hasselt. Vanaf 10.00 uur bieden wij u modder van de beste kwaliteit, onversaagde cyclo-helden en hartverwarmende cross-emotie. Dé gelegenheid om u te ontpoppen tot een echte taal-Flandrien.

Tommeke, Tommeke

Een filmpje uit de tijd dat Tom Boonen nog held was met een maagdelijk wit blazoen. Hét Vlaamse wielermoment uit de eenentwintigste eeuw. De Belgen die in de laatste meters terugkomen uit de achtergrond. En Michel Wuyts die het vervolg samenvat als: “Tommeke, Tommeke … wa doede nu. Tom Boonen is wereldkampioen. Moeder, we zijn nog niet thuis.” Of … was het dan toch Philippe Gilbert ?

Zit u lekker? Fijn. Niets zo gezellig als even onderuit gaan in uw stijlvolle interieur. Maar waarin ploft u: een zetel, divan, sofa, canapé, tweezit of (zit)bank? Stuk voor stuk benamingen voor hetzelfde meubelstuk. Al die termen maken het niet gemakkelijk. Want een vertaler zet meteen de toon door zijn keuze uit het rijtje. Voor de een klinkt bank vertrouwd in de oren. Terwijl de ander daarbij meteen denkt aan een turntoestel waarop u een beetje ongemakkelijk zit.

Bank of canapé

Ga verder naar het zuiden en canapé wint het met vlag en wimpel van bank. Bij de noorderburen vinden ze canapé dan weer erg ‘Bourgondisch’. In Nederland had u trouwens ABN AMRO, de huissponsor van de Amsterdamse voetbalploeg Ajax. Met de bekende slagzin: ABN AMRO, de bank.
Die reclameslogan riep automatisch sprekende beelden op in relatie met de sport: alle spelers van de ploeg broederlijk naast elkaar op een meterslange zetel. Omdat de reservespelerskern van een ploeg in het vakjargon bekendstaat als ‘de bank’.

Nog moeilijker

In Vlaanderen zou de reclamespreuk veel minder aanslaan. Hier vindt u veel meer Franstalige invloeden. En ABN AMRO, de canapé heeft nu net iets minder slagkracht … Terwijl een divan ook niet de beste optie lijkt: dat is voor ons, Vlamingen dan weer een tikje té Frans. Boven op het feit dat ook die het woordspelletje niet herstelt. U zou er voor minder een punthoofd van krijgen: hoe moet een vertaler dan zijn woorden kiezen? Bovendien wordt het nog moeilijker als er ook nog meer zeteltypes in het spel zijn. Als er maar eentje in kan zitten, spreekt u van een zetel of een fauteuil. Daarnaast kunt u het onderscheid maken tussen een tweezit, driezit, slaapbank en alles wat daartussen zit.

Internet illustreert

Wilt u aanwijzingen over het aan te raden woordgebruik? Zoek tegelijk via Google.be en Google.nl naar het aantal treffers dat u bij een bepaalde optie krijgt. Vink daarbij wel altijd de optie pagina’s uit België en pagina’s uit Nederland aan. Om bij canapé te blijven: op Google.be levert dat 101.000 treffers op, tegenover 42.100 via Google.nl. Voor sofa krijgt u 107.000 Belgische en 555.000 Nederlandse treffers. Die aantallen verklappen alvast een bepaalde voorkeur.
Maar … wilt u echt zeker zijn? Vertrouw dan op de onderbouwde taal- en regiokennis van een ElaN-vertaler. Hij weet welk woord de juiste connotatie bij uw doelgroep oproept. Hoe hij dat weet? Omdat hij voortdurend in contact blijft met moedertaalsprekers uit de streek waarin ook uw lezers wonen.

Nerveus door stapelbed

Het is net zoals met gastronomische teksten: u krijgt er goesting van. Het zou dus goed kunnen dat u de aandrang voelt opwellen om uw interieur aan te pakken. Gaat het over nieuw en betaalbaar meubilair? Dan denkt u uiteraard automatisch aan Ikea. Maar, voor u in de wagen springt, heeft Youp van ’t Hek nog enkele hilarische bedenkingen. Onder andere over een stapelbed …

Bent u al terug of moet u nog vertrekken? Vakantiebestemmingen in overvloed! En daar leert u dan heerlijke gerechten en inspirerende drankjes kennen. Maar wat doet u met de namen van die lekkernijen? Een cheeseburger blijft overal een cheeseburger. Maar wat met de geestrijke drank met munt en rum: mojito, mohito of mochito?

Kijken bij de buren

De meeste taalgebruikers raden u aan om de eerste optie in de lijst te gebruiken: mojito dus. En toch kunt u zomeravonden lang forumberichten lezen pro mohito. De hardnekkigste mohito-adepten blijken op Key West te vertoeven. Toeristen melden dat op de kaart van bijna elke lokale bar de h-spelling voorkomt. Waarom? Schreef een barman het voor, waarbij al de anderen volgden, omdat ze zelf ook twijfelden?

Woordenboeken verhelderen

Waar zoekt u, als er spellingsproblemen opduiken? In het Groene Boekje natuurlijk. Maar … wat als het woord dat u zoekt niet in die lijst staat? De Dikke Van Dale! Excellente keuze. Alleen spijtig dat u het in dat boekwerk ook niet altijd vindt. Dan maar kijken op internet. En daar gaan de poppen aan het dansen.

Lenen of vertalen?

Waarschijnlijk liggen er fonetische overwegingen aan de basis. Luister naar iemand die het woord mojito in zijn taal uitspreekt. En u begrijpt alles een stuk beter. In het Nederlands spreekt u volgens VRTtaal.net inderdaad over een mo-chie-too. Maar die ‘chie’ wordt in het Spaans veel minder scherp uitgesproken. Het begint zelfs op een ‘hie’ te lijken. Als u die uitspraak fonetisch weergeeft in de benaming, verklaart dat meteen de spellingsalternatieven.

Je moet het maar weten

Hoorde u al over de Navajo’s? Of … zijn het de Navaho’s? Volgens VRTtaal.net is het naa-vaa-joo. Maar in het Engels is het dan weer naa-vaa-hoo. Resultaat? Via Google vindt u 49.000 pagina’s in het Nederlands over Navajo’s. Maar ook 3.000 over Navaho’s. Heeft dat resultaat een wetenschappelijke betekenis? Niet echt. Het duidt alleen aan dat taalgebruikers soms hypercorrect handelen.

Hoe spelt u?

Waar u dan de juiste spelling vindt als de woordenlijsten en -boeken geen soelaas brengen? Kijk eens in de communicatie van bedrijven. In het geval van de mojito komt u dan al snel op de website van Bacardi. Dan weet u ook meteen hoe u er zelf een maakt. Ideaal drankje voor bij uw zoektocht naar de juiste schrijfwijze van caïpirinha. Of was het caïperinha? Misschien zelfs caiperiña?

In elk geval: op uw gezondheid!

Drinken is grappig

Nu we het toch hebben over drank en linguïstiek … Gun uzelf een lachbui van een paar minuten. Zet u schrap voor een stukje humor van de bovenste plank: de vuilgebekte Robin die het heeft over communiceren met een Schot. Stap 1: zorg ervoor dat u zo snel mogelijk tipsy bent, anders verstaat u er sowieso niets van. Stap 2: leer hoe de ‘weledele golfsport’ ontstond.

U hebt een boodschap met wereldwijde relevantie. Dus doet u wat iedereen in deze cybertijden doet: u bestelt een website. Met overtuigende teksten. Maar … hoe controleert u of de vertalingen van die teksten dat ook zijn? Laat die taak over aan een lokale moedertaalspreker met taalexpertise.

Regionale verschillen

“Mag ik een ‘jus d’orange van appelen’, s.v.p.?” In Nederland kijkt niet iedereen vreemd op bij deze uitspraak. Terwijl dit in Vlaanderen een glimlach tovert op het gezicht van iedere toehoorder. Al dan niet grappig? Doet er niet toe: belangrijker is het regionale verschil.

Regionale vertaling = lokalisatie

Binnen hetzelfde taalgebied komt u al opmerkelijke verschillen tegen. Wat gebeurt er dan als u de taalgrenzen oversteekt? Laat het spel van gezegden, spreekwoorden en idiomen dan maar beginnen. Met alle respect, maar … één persoon kan al die typische zegswijzen nooit helemaal onder de knie krijgen. Hoe goed hij ook is in ‘zijn’ taal.

Vertrouw op een moedertaalspreker

Kies daarom voor een vertaling door een taalexpert uit de streek van uw doelgroep. Niet omdat de vertaler uit uw eigen streek geen goed werk levert. Wel omdat u via lokalisatie de couleur locale in uw vertalingen brengt. Want uw tekst krijgt de beste zorgen van iemand die de taal én de streek kent. Het resultaat: hij geeft een meerwaarde aan uw tekst door te zinspelen op lokale gebruiken, regionale actualiteit en streekgebonden kenmerken.

Overtuigde lezer = happy customer

“En waarom komt een gelokaliseerde vertaling dan zo veel sterker over dan een neutrale?” Omdat de lezer zich begrepen voelt. Hij apprecieert uw respect voor zijn leefwereld. Daardoor staat u bijzonder dicht bij hem: dat schept een band en wekt vertrouwen. U doet toch ook liever zaken met iemand die op dezelfde golflengte zit, niet?

Ga door op hetzelfde elan

Het enige wat u nog moet doen? Vraag de vertaler welke specifieke elementen hij in uw tekst heeft verwerkt. Houd daar rekening mee als u contact opneemt met uw prospect. Voorkom zo dat de klantenrelatie alsnog verpietert, omdat ú de lokalisatie niet voortzet.

Spreek zoals uw prospect

Doet u internationale zaken met prospecten over heel de wereld? Dan gebruikt u waarschijnlijk Engels als voertaal. Heeft de crisis de werkdruk een beetje lichter gemaakt? Gebruik die ‘vrije tijd’ dan wijs. Bijvoorbeeld om te leren spreken met het accent van uw contactpersonen. Onmogelijk? Neen hoor: Amy Walker bewijst dat u minstens 21 spraakvariaties van het Engels onder de knie kunt krijgen!

Dé manier om een vreemde taal te leren? Een vakantielief zoeken die ze als moedertaal spreekt. “Dat is pas een dooddoener!” Inderdaad, want die oplossing is in uw huidige carrièresituatie geen optie meer. Maar … hoe pakt u het dan wel aan? Zoek actief naar ‘impliciete leermomenten’. Situaties waarin u taalkennis verwerft zonder de indruk te hebben dat u erop studeert. Want impliciet geleerde vaardigheden blijven sneller en beter hangen dan expliciet geleerde vaardigheden.

Spelenderwijs

Kijk naar peuters: zij verwerven hun taal … spelenderwijs. In hun ontdekkingstocht op hun speeldekens en tijdens de knuffelmomenten met mama en papa reageren ze op stimuli. Ze ontdekken intuïtief de onderliggende patronen van hun moedertaal. Met een handvol bouwsteentjes gaan ze zelf aan de slag. Door voortdurend te oefenen, brengen ze de aanvoer van nieuwe bouwstenen op gang.

Impliciet versus expliciet

Pas als de kinderen een fikse taalbasis bij elkaar hebben gesprokkeld, leren ze om de taalstructuren expliciet te herkennen. De leraar of lerares duidt grammaticale regels aan. En vertelt hoe die flexibel op elkaar aan te sluiten. Tegelijk leren de kinderen extra woordenschat. Maar … dat loopt plots veel moeilijker dan voorheen. Waarom? Het zijn expliciet geleerde woorden. Daarvan is de impliciete meerwaarde niet meteen duidelijk.

Geen leerkrachten meer?

“Goed, dan vermijd ik vanaf nu alle ‘schoolse’ situaties en loop ik met een boog om iedere taalcoach of lesgever heen?” Neen, ook geen aanrader. Want een goede leerkracht slaagt er net in om u efficiënt te gidsen naar impliciete leersituaties. Hij of zij effent het pad van een expliciete leeromgeving naar een intuïtief taalbad. Daarin is het heerlijk toeven: u leert de vreemde taal zonder daarbij bewust stil te staan. Wat u opsteekt, blijft dus sneller en beter hangen.

Uw taalbad

“Dat lijkt me sterk! Ik dacht dat een vreemde taal leren sowieso bloed, zweet en tranen kost. Anders kom je er nooit.” Niet dus. Sla er de recentste wetenschappelijke werken op na: impliciet spelenderwijs is veel doeltreffender dan expliciet gedrild. Gelooft u het niet? Vraag ElaN dan eens naar taalbadmogelijkheden. Wedden dat er ook een formule op uw maat bijzit? Dan ontdekt u zelf hoe fijn het kan zijn om een nieuwe taal te leren.

Leer een taal op café

U bent overtuigd: impliciet leren is het succesrecept. Maar … waar vindt u een ongedwongen leeromgeving? “Op café”, moet de deelnemer uit de Indonesische Idols-auditie gedacht hebben. Ontdek dat die aanpak ook niet altijd tot de gewenste resultaten leidt. Al blijft het wel grappig!

Deed u dat vroeger ook: Sylvester Stallone citeren, maar dan wel in het Frans? Of de gedubde versie van Hannibal uit The A-Team naspelen? Heerlijk! Wij lachten ons een breuk. Al waren die hertaalde filmversies ernstig bedoeld. Jarenlang was dubben dé evidentie in het buitenland. Al komen er nu wat barsten in dat bastion – in Wallonië tenminste. En dat allemaal in het voordeel van … ondertitelen.

Belgische ommekeer

De ‘ommekeer’ doet vanaf deze lente zijn intrede op Belgische bodem: de RTBF ondertitelt alle interviews met Nederlandstaligen. Om te beginnen in het televisiejournaal, later misschien ook in andere programma’s. Dat betekent het einde van een Franse stem die over de originele Nederlandse ligt en de boodschap synchroon vertaalt.

Aangename kennismaking = enchanté

Vanwaar die nieuwe aanpak? Het parlement van de Franse gemeenschap hoopt zo op een beter begrip van de taal en de cultuur uit het andere landsdeel. En geef toe, die gedachtegang houdt zeker steek. Voor Nederlandstaligen lijkt dat trouwens héél evident. Of kunt u zich een Hugh Laurie in House MD voorstellen die met een Nederlandse tongval spreekt? Wij lezen al jaren wat er in een andere taal op het scherm wordt gezegd.

Eerst Nederlands, daarna Engels

Na verloop van tijd mag u op de RTBF ook ondertitels verwachten in items met Engelse geïnterviewden. Al houden ze de dub-oplossing voorlopig nog achter de hand voor live-interventies. Dus … de synchrone tolk valt nog niet snel zonder werk. Al krijgt zijn collega, de ondertitelaar, toch aanzienlijk meer opdrachten op de plank.

Alleen RTBF?

Voorlopig krijgt de ondertitelaanpak alleen voet aan de grond bij de openbare omroep. De andere zenders blijven dubben. Maar dat kan uiteraard veranderen. Laten we hopen dat iedereen uiteindelijk voor ondertitelen kiest. Dan zijn we op termijn ook meteen verlost van die irritante, gedubde TV Shop-filmpjes.

Pro’s en contra’s

Op deredactie.be van de VRT, de zusteromroep van de RTBF, vindt u een item over de voor- en nadelen. Waarom dubben Franstaligen? Waarom zouden ze nu plots beginnen met ondertitelen? En wat gebeurt er met films of televisieprogramma’s? Alle antwoorden netjes op een rij.

Mickey Rourke = Duitser?

Weet u waarom Mickey Rourke zo lang van het scherm verdween? Hij volgde al die tijd Duitse les. Kwestie van een overtuigende comeback te maken op het witte doek in Amerika en … Duitsland. Oordeel zelf of zijn studie-ijver iets heeft opgeleverd: bekijk de trailer voor The Wrestler.