Vertaalbril

Elektronicafabrikant NEC is ontwikkelt een bril die een gesprek in realtime kan vertalen. Twee mensen die geen gezamenlijke taal spreken kunnen daardoor met elkaar communiceren zonder dat er een menselijke vertaler bij hoeft te zijn.

De Tele Scouter is een bril zonder glazen. De headset heeft een kleine projector die beelden projecteert op het netvlies van de gebruiker. Zo zou het apparaatje bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden door monteurs, die de handleiding van een apparaat dan letterlijk voor ogen hebben.

De bril kan ook worden gebruikt als vertaalmachine. De microfoon pikt de stemmen op tijdens het gesprek, waarna de woorden razendsnel via software worden vertaald en de projector de ondertiteling naar het netvlies straalt. Ook krijgt de gebruiker de vertaling te horen.

De Tele Scouter werd vorige week onthuld tijdens een beurs in Tokio. Het apparaat komt november volgend jaar op de Japanse markt, in eerste instantie zonder de vertaalmogelijkheid. Een versie die ondertiteling kan verzorgen, staat gepland voor 2011.

MEXICO STAD - Prins Willem-Alexander maakte deze week in Mexico een pijnlijke een vertaalfout.
In een speech over duurzame energie zei hij dat de wereld op dit gebied snel iets moet ondernemen.

Hij dacht een Mexicaanse waarschuwing te verwerken in zijn toespraak: 'een slapende garnaal
wordt meegenomen door het getij'. Voor het woord getij gebruikte hij het woord 'chingada',
maar het had 'corriente' moeten zijn.

'Chingada' betekent namelijk 'naar de kloten gaan'. In heel Zuid-Amerika is 'chingada' ingeburgerd
in het dagelijkse taalgebruik. Alleen uitgerekend in Mexico heeft het een grove lading. De Argentijn
- niet prinses Máxima - die de prins hielp met zijn speech, was daarvan niet op de hoogte.

Het voor de toespraak verantwoordelijke ministerie van Economische Zaken heeft de prins inmiddels
excuses aangeboden. Het ministerie laat weten dat de speech van de prins door een van haar
medewerkers is voorbereid op en dus ook de verantwoordelijkheid is van dit departement. De
dubbele betekenis van de uitdrukking is 'helaas' niet doorzien, aldus de woordvoerder.

Volgens de Mexicaanse ambassadeur in Nederland, Jorge Tonda, neemt niemand in Mexico de zaak
hoog op. Volgens hem vinden de Mexicanen het juist wel aardig dat de prins heeft geprobeerd
zich in gewone taal uit te drukken.

Bron: De Standaard

Zit u lekker? Fijn. Niets zo gezellig als even onderuit gaan in uw stijlvolle interieur. Maar waarin ploft u: een zetel, divan, sofa, canapé, tweezit of (zit)bank? Stuk voor stuk benamingen voor hetzelfde meubelstuk. Al die termen maken het niet gemakkelijk. Want een vertaler zet meteen de toon door zijn keuze uit het rijtje. Voor de een klinkt bank vertrouwd in de oren. Terwijl de ander daarbij meteen denkt aan een turntoestel waarop u een beetje ongemakkelijk zit.

Bank of canapé

Ga verder naar het zuiden en canapé wint het met vlag en wimpel van bank. Bij de noorderburen vinden ze canapé dan weer erg ‘Bourgondisch’. In Nederland had u trouwens ABN AMRO, de huissponsor van de Amsterdamse voetbalploeg Ajax. Met de bekende slagzin: ABN AMRO, de bank.
Die reclameslogan riep automatisch sprekende beelden op in relatie met de sport: alle spelers van de ploeg broederlijk naast elkaar op een meterslange zetel. Omdat de reservespelerskern van een ploeg in het vakjargon bekendstaat als ‘de bank’.

Nog moeilijker

In Vlaanderen zou de reclamespreuk veel minder aanslaan. Hier vindt u veel meer Franstalige invloeden. En ABN AMRO, de canapé heeft nu net iets minder slagkracht … Terwijl een divan ook niet de beste optie lijkt: dat is voor ons, Vlamingen dan weer een tikje té Frans. Boven op het feit dat ook die het woordspelletje niet herstelt. U zou er voor minder een punthoofd van krijgen: hoe moet een vertaler dan zijn woorden kiezen? Bovendien wordt het nog moeilijker als er ook nog meer zeteltypes in het spel zijn. Als er maar eentje in kan zitten, spreekt u van een zetel of een fauteuil. Daarnaast kunt u het onderscheid maken tussen een tweezit, driezit, slaapbank en alles wat daartussen zit.

Internet illustreert

Wilt u aanwijzingen over het aan te raden woordgebruik? Zoek tegelijk via Google.be en Google.nl naar het aantal treffers dat u bij een bepaalde optie krijgt. Vink daarbij wel altijd de optie pagina’s uit België en pagina’s uit Nederland aan. Om bij canapé te blijven: op Google.be levert dat 101.000 treffers op, tegenover 42.100 via Google.nl. Voor sofa krijgt u 107.000 Belgische en 555.000 Nederlandse treffers. Die aantallen verklappen alvast een bepaalde voorkeur.
Maar … wilt u echt zeker zijn? Vertrouw dan op de onderbouwde taal- en regiokennis van een ElaN-vertaler. Hij weet welk woord de juiste connotatie bij uw doelgroep oproept. Hoe hij dat weet? Omdat hij voortdurend in contact blijft met moedertaalsprekers uit de streek waarin ook uw lezers wonen.

Nerveus door stapelbed

Het is net zoals met gastronomische teksten: u krijgt er goesting van. Het zou dus goed kunnen dat u de aandrang voelt opwellen om uw interieur aan te pakken. Gaat het over nieuw en betaalbaar meubilair? Dan denkt u uiteraard automatisch aan Ikea. Maar, voor u in de wagen springt, heeft Youp van ’t Hek nog enkele hilarische bedenkingen. Onder andere over een stapelbed …

Bent u al terug of moet u nog vertrekken? Vakantiebestemmingen in overvloed! En daar leert u dan heerlijke gerechten en inspirerende drankjes kennen. Maar wat doet u met de namen van die lekkernijen? Een cheeseburger blijft overal een cheeseburger. Maar wat met de geestrijke drank met munt en rum: mojito, mohito of mochito?

Kijken bij de buren

De meeste taalgebruikers raden u aan om de eerste optie in de lijst te gebruiken: mojito dus. En toch kunt u zomeravonden lang forumberichten lezen pro mohito. De hardnekkigste mohito-adepten blijken op Key West te vertoeven. Toeristen melden dat op de kaart van bijna elke lokale bar de h-spelling voorkomt. Waarom? Schreef een barman het voor, waarbij al de anderen volgden, omdat ze zelf ook twijfelden?

Woordenboeken verhelderen

Waar zoekt u, als er spellingsproblemen opduiken? In het Groene Boekje natuurlijk. Maar … wat als het woord dat u zoekt niet in die lijst staat? De Dikke Van Dale! Excellente keuze. Alleen spijtig dat u het in dat boekwerk ook niet altijd vindt. Dan maar kijken op internet. En daar gaan de poppen aan het dansen.

Lenen of vertalen?

Waarschijnlijk liggen er fonetische overwegingen aan de basis. Luister naar iemand die het woord mojito in zijn taal uitspreekt. En u begrijpt alles een stuk beter. In het Nederlands spreekt u volgens VRTtaal.net inderdaad over een mo-chie-too. Maar die ‘chie’ wordt in het Spaans veel minder scherp uitgesproken. Het begint zelfs op een ‘hie’ te lijken. Als u die uitspraak fonetisch weergeeft in de benaming, verklaart dat meteen de spellingsalternatieven.

Je moet het maar weten

Hoorde u al over de Navajo’s? Of … zijn het de Navaho’s? Volgens VRTtaal.net is het naa-vaa-joo. Maar in het Engels is het dan weer naa-vaa-hoo. Resultaat? Via Google vindt u 49.000 pagina’s in het Nederlands over Navajo’s. Maar ook 3.000 over Navaho’s. Heeft dat resultaat een wetenschappelijke betekenis? Niet echt. Het duidt alleen aan dat taalgebruikers soms hypercorrect handelen.

Hoe spelt u?

Waar u dan de juiste spelling vindt als de woordenlijsten en -boeken geen soelaas brengen? Kijk eens in de communicatie van bedrijven. In het geval van de mojito komt u dan al snel op de website van Bacardi. Dan weet u ook meteen hoe u er zelf een maakt. Ideaal drankje voor bij uw zoektocht naar de juiste schrijfwijze van caïpirinha. Of was het caïperinha? Misschien zelfs caiperiña?

In elk geval: op uw gezondheid!

Drinken is grappig

Nu we het toch hebben over drank en linguïstiek … Gun uzelf een lachbui van een paar minuten. Zet u schrap voor een stukje humor van de bovenste plank: de vuilgebekte Robin die het heeft over communiceren met een Schot. Stap 1: zorg ervoor dat u zo snel mogelijk tipsy bent, anders verstaat u er sowieso niets van. Stap 2: leer hoe de ‘weledele golfsport’ ontstond.

Het Filmfestival Oostende (19-25 augustus) trekt dit jaar voluit de Belgische kaart. De Vlaamse en de Waalse films waren in de voorbije jaren uitermate succesvol. Niet alleen zorgden ze voor volle bioscoopzalen, ze konden ook rekenen op internationale erkenning via diverse selecties op gerenommeerde filmfestivals.

Na twee succesvolle edities met Arno en Tom Barman in de hoofdrol, is het dit jaar de beurt aan Maurice Engelen om zijn selectie bekend te maken in zijn hoedanigheid als centrale gast. Maurice Engelen, frontman van Praga Khan en artistieke duizendpoot, zal met zijn affiniteit voor films, games en nieuwe technologieën, zorgen voor een uitermate creatieve invulling van zijn Master Selection.

Als officiële vertaalpartner draagt ElaN Languages zijn steentje bij tot de internationale uitstraling van het jonge festival.

ElaN Filmavonden had een fijne babbel met de festivaldirectie en met centrale gast Maurice Engelen.

Klik hier voor een beeldverslag.

Keek u ook? Een van de belangrijkste momenten uit de Amerikaanse geschiedenis: de inhuldiging van de eerste zwarte president in de Verenigde Staten. Een man met een indrukwekkend redenaarstalent. Over heel de wereld schoof de retoriekminnende mensheid op het puntje van zijn stoel voor zijn eerste toespraak als president. En wat bleek op de Nederlandse en de Vlaamse zenders? Ondertiteling, live bij de toespraak! “Hoe doen die dat, de ondertitels in real time op het scherm brengen?”

Uitgesteld relais

Zapte u tijdens de feestelijkheden tussen CNN, BBC, NOS en VRT? Dan kreeg u al meteen een hint. De Engelstalige zenders lagen een stuk voor op het schema van de Nederlandstalige. “Waarschijnlijk door de beelddoorstraling via satellieten. Dat duurt altijd een beetje langer.” Dat is ook zo, maar in dit geval hield zowel de NOS- als de VRT-regie de beelden ‘met opzet’ tegen. In Nederland gebruikten ze een buffer van een halve minuut. In Vlaanderen zag je de gebeurtenissen in een uitgesteld relais van twee minuten.

Vertalen en ondertitelen op speed

Die buffer was net genoeg om de ondertitels op de beelden te plakken. Bij de VRT gingen daarvoor twee vertalers en twee ondertitelaars aan de slag. Geholpen door softwarepakketten voor spraakherkenning. Die hadden hun dienst al bewezen via Teletekst 888. Die dienst biedt vooral slechthorenden ondertiteling aan bij Nederlandstalige programma’s. De toespraak van Obama was de eerste anderstalige tekst die de omroep op dezelfde manier live ondertitelde. En met succes: het aantal taal- en tikfouten was heel klein.

Intelligent systeem

Misschien kocht u ooit een Lernout & Hauspie-pakket. Dan weet u hoe het werkt: door te oefenen, verstaat het systeem almaar beter wat u vertelt. Die tekst komt dan ook foutlozer op het scherm naarmate de computer meer opdrachten mag verwerken. Op de nieuwsdienst kunnen ze misschien een computer permanent laten oefenen op basis van de wekelijkse Obama-updates via de website van het Witte Huis. Al wordt het systeem nooit echt onfeilbaar: zo blijft er altijd een mooie toekomst verzekerd voor alle ‘menselijke’ vertalers en tolken.

Lyrische toespraak

Toespraken brengen is een kunst. Maar de basistekst zo schrijven dat hij ook overtuigend kan worden uitgesproken? Dat is wat anders! Obama laat zich op dat vlak perfect bijstaan. Door de 26-jarige Jon Favreau. Hij weet als geen ander Obama’s boodschap in een lyrisch geheel te gieten dat tegelijk overtuigt én ontroert. Er zit letterlijk en figuurlijk muziek in zijn toespraken.

Het jaar loopt op zijn einde: dé periode voor muzikale eindafrekeningen en top-2008’en. Hebt u al gestemd voor uw all-time favourite? Wat mag het zijn: Mia van Gorki, Twee meisjes van Raymond van het Groenewoud of toch het liefst iets ouders? Ne me quitte pas van Jacques Brel, bijvoorbeeld? Goede keuze, want die evergreen bestaat in zowat alle talen: voor elk moment een passende versie.

Metrum dicteert

Ga er maar aan staan: een artiest vraagt u om een van de bekendste nummers aller tijden om te zetten naar zijn moedertaal. Lettergrepen moeten overeenkomen met het metrum. Klemtonen wringen met vers-einden. Maar … u houdt vol. En zie, met een gezonde dosis dichterlijke vrijheid vindt u originele oplossingen voor de moeilijkste passages:

Ne me quitte pas – Jacques Brel
Ne me quitte pas
Il faut oublier
Tout peut s'oublier
Qui s'enfuit déjà
Oublier le temps
Des malentendus
Et le temps perdu
A savoir comment
Oublier ces heures
Qui tuaient parfois
A coups de pourquoi
Le coeur du bonheur

Ga niet weg bij mij – Gert Torck
Ga niet weg bij mij
Meiske, laat het zijn
Ge zijt zo moe lijk ik
En ik zie aan iedere snik
Zoveel verloren tijd
Zoveel nog te doen
En dat met ene vent
Die ge toch van buiten kent
'k Versta het maar al te goed
Die onrust in uw bloed
En 't zotte in uw kop
Maar ge moet ook mij verstaan

Artistiek overleg

Wat wil de zanger duidelijk maken? Welke accenten legt hij in zijn interpretatie van het nummer? Belangrijke vragen om samen te bespreken vóór u aan een vertaling begint. Want het totaalbeeld moet natuurlijk blijven kloppen. Doet het dat niet? Dan kraakt de bewerking uw reputatie als artiest. Want dit nummer ligt uw publiek na aan het hart. Voorzichtigheid geboden ...

Muzikale ElaN-vertalers

Hulp nodig bij de herwerking van een muzikale evergreen? Vertrouw op de expertise van de professionele ElaN-crew. Wij hebben voor u een vertaler die werk maakt van een persoonlijke tekstbewerking en het origineel met respect benadert.

Ne me cirque pas

Gevoelige nummers lenen zich uiteraard tot persiflages. Frank Dingenen maakte ooit zijn versie van Ne me quitte pas. En nu is er ook een clownnummer door Cirque du Soleil. Daarin ligt de nar van dienst duidelijk overhoop met de man achter de volgspot. Die stuurt hem zowat de hele circustent rond, terwijl de zanger zijn gevoelige lied brengt.

Moenie weggaan nie

U hoorde de Franse, Nederlandse, Engelse en Duitse versie van Brels blijver. Maar kent u ook de uitvoering van Herman van Veen in het … Afrikaans? Volgens Van Veen is die taal te mooi om te verdwijnen. Oordeel vooral zelf!

De Goedheiligman is opnieuw in het land: met zijn schip stoomde hij vanuit Spanje naar onze wateren. Brave kinderen zijn in blijde afwachting van wat hij door de schoorsteen zal werpen. Maar de taalkundigen onder ons vragen zich vooral af waar de taalverschillen vandaan komen in zijn naam: Sinterklaas, Sint-Niklaas, Sint-Nicolaas, Santa Claus, Saint Nicolas, …

Ontstaansgeschiedenis

Kijkt u alleen naar de Nederlandse namen? Dan zijn er al drie varianten: Sinterklaas, Sint-Nicolaas en Sint-Niklaas. De eerste zou een samentrekking zijn van Sint Heer Klaas. Al zijn er ook complexere theorieën: Sinterklaas zou een verbastering zijn van Sinter-Klaasmisse. Wilt u de taaltechnische verklaring? Sinter is de enkelvoudige, vrouwelijke datief van sint als bepaling bij het vrouwelijke misse. Eat that.

Heilige bisschop

Sint-Nicolaas verwijst dan weer naar een heilig verklaarde bisschop. Ook wel bekend als Nicolaas van Myra, Nicolaas van Bari of Nicolaas van Patara. Geboren rond 280 en gestorven in 342 of 352. Over de jaartallen bestaat twijfel. Maar zijn sterfdag kent iedereen: 6 december. De reden van zijn heiligverklaring? Hij redde jonge meisjes uit de prostitutie, wekte overleden kinderen op uit de dood, loste een hongersnood op en suste stormen op zee. Je zou voor minder een sint worden.

Regionale verschillen

Net zoals andere heiligen vereren gelovigen uit verschillende landen de man op zijn sterfdag. Vanuit de symboliek dat hij dan uit de dood opstaat om een nieuw leven te beginnen. Stilaan werd het een kinderfeest en verwaterde de religieuze connotatie. Er ontstonden zelfs regionale varianten. In het Friese plaatsje Grou vieren ze bijvoorbeeld Sint Piter, niet op 5 december maar op 21 februari. Hij draagt een witte mantel en rijdt op een zwart paard. Maar belangrijker voor de kinderen … ook hij brengt pakjes.

Veramerikanisering

Hoe komen de Amerikanen dan aan Santa Claus? Sommige taalkundigen hebben het over een verbastering van het Nederlandse Sinterklaas. Dat woord namen de Amerikanen over van de Hollanders die toen prominent aanwezig waren in de Kolonie. Dat deden ze trouwens ook met andere woorden: zo zou Yankee van Jan Kees afstammen. Van daaruit reisden de legende, de naam en het feestgebruik dan verder. Zoals naar Japan, met santakurosu.

Culturele verschillen

Vertaalt u teksten over culturele figuren of feesten? Let dan goed op de connotatie die er soms aan vast hangt. ElaN Languages heeft vertalers die u helpen om de juiste keuzes te maken. Etymologisch onderbouwd en conform de regionale gebruiken.

Leven en werken van Sint-Niklaas

Meer weten over de echte man achter de traditie? Lees over zijn leven en de goede daden die hem de status van heiligman bezorgden. Zo hebt u meteen een concreet beeld waaraan u zich kunt spiegelen als u de figuur zelf in een witte baard, gouden staf en rode mijter tot leven brengt. Speelt u nooit Sinterklaas? Ga dan in de tekst op zoek naar de toeristische tip over het Oost-Vlaamse … Sint-Niklaas.

Toon Hermans vs. Snieklaas

U hebt het fragment waarschijnlijk wel al eens gezien, maar het blijft een topper: Toon Hermans over zijn aversie voor Snieklaas. Alleen al voor de woordspelingen. Daar montert een taalliefhebber van op, toch? Snieklaas? Ik hou niet van die man … met zijn schimmel. Schijnheilige!

ElaN en in het bijzonder de mensen achter de ElaN filmavonden zijn bijzonder trots u te kunnen melden dat

ElaN Languages vanaf dit jaar de vaste vertaalpartner wordt van het ‘Internationaal Filmfestival van Gent’. ElaN vertaalt de
volledige communicatie rond het festival naar het Frans en het Engels.

Het Internationaal Filmfestival van Vlaanderen - Gent werd opgericht in 1974 door de universitaire Filmclub en ontwikkelde
zich sindsdien tot één van de meest prominente Europese filmevenementen.

Elk jaar in oktober stelt het festival ruim 200 films voor uit de gehele wereld. De afgelopen jaren wist het festival een publiek
van ruim 100.000 toeschouwers aan te trekken. In 2008 viert het festival haar 35e verjaardag (7 tot 18 oktober 2008).

Sedert 2001 organiseert het Filmfestival Gent ook de World Soundtrack Awards, de meest prestigieuze filmmuziek prijzen ter
wereld. Elk jaar krijgen de beste soundtrack componisten op deze manier erkenning voor hun werk. Ondertussen groeide Gent uit tot
een jaarlijks meeting point voor zowel gereputeerde als piepjonge muzikale talenten.

Met deze focus verwierf het festival haar eigen unieke plaats tussen de vele duizenden filmfestivals in de wereld. Zo plaatste het
vooraanstaande Amerikaanse filmblad Variety in september 2007 het Filmfestival Gent bij de 50 niet te missen festivals van de wereld. Variety
maakte zijn keuze uit meer dan duizend festivals en selecteerde het Filmfestival Gent omwille van zijn unieke focus op filmmuziek. Het festival
was het enige in de Benelux dat werd vermeld in het overzicht. Met zijn focus op filmmuziek behoort het Filmfestival Gent na Cannes, Venetië en
Berlijn tot de topvijf onder de Europese filmfestivals met een eigen karakter, schreef ook de prestigieuze Amerikaanse krant The Wall Street Journal.
Volgens The Wall Street Journal krijg je in Gent films van wereldklasse te zien, slaag je erin om daarvoor tickets te bekomen en heb je de kans om
nog een paar filmsterren tegen het lijf te lopen. Er is ook lof voor het jonge publiek dat voor een festival met karakter zorgt.

Toch valt er op het Filmfestival Gent meer te beleven dan enkel filmmuziek! Elk jaar stellen vele tientallen internationale gasten hun films voor aan het
Vlaamse publiek. Tijdens de voorbije edities mocht het festival onder meer Viggo Mortensen, David Cronenberg, François Ozon,  Gina Lollobrigida,
Lord Richard Attenborough, Sir Peter Ustinov, Sidney Pollack, Jane Birkin, Luc Besson, Mike Figgis, Morgan Freeman, Faith Akin, Andy Garcia, Melanie
Griffith, Robert Altman, Juliette Binoche, Sandra Bullock, Brad Pitt, Ken Loach en Michael Haneke verwelkomen.

De 35e editie van het Internationaal Filmfestival van Vlaanderen - Gent is voorzien voor 7 tot en met 18 oktober. Opnieuw zal het festival ruime aandacht besteden
aan filmmuziek, met onder andere de achtste editie van de World Soundtrack Awards op zaterdag 18 oktober 2008. Het festival houdt ook opnieuw de vinger
aan de pols van nieuwe evoluties op filmvlak met Almost Cinema, het programma in samenwerking met Vooruit dat het grensgebied tussen film, mediakunst en
muziek aftast. En ook Beursschouwburgdirecteur Cis Bierinckx maakt opnieuw zijn eigenzinnige selectie uit het internationale filmaanbod voor de festivalsectie
A Look Apart.

 

Meer info: http://www.filmfestival.be/