Deed u dat vroeger ook: Sylvester Stallone citeren, maar dan wel in het Frans? Of de gedubde versie van Hannibal uit The A-Team naspelen? Heerlijk! Wij lachten ons een breuk. Al waren die hertaalde filmversies ernstig bedoeld. Jarenlang was dubben dé evidentie in het buitenland. Al komen er nu wat barsten in dat bastion – in Wallonië tenminste. En dat allemaal in het voordeel van … ondertitelen.

Belgische ommekeer

De ‘ommekeer’ doet vanaf deze lente zijn intrede op Belgische bodem: de RTBF ondertitelt alle interviews met Nederlandstaligen. Om te beginnen in het televisiejournaal, later misschien ook in andere programma’s. Dat betekent het einde van een Franse stem die over de originele Nederlandse ligt en de boodschap synchroon vertaalt.

Aangename kennismaking = enchanté

Vanwaar die nieuwe aanpak? Het parlement van de Franse gemeenschap hoopt zo op een beter begrip van de taal en de cultuur uit het andere landsdeel. En geef toe, die gedachtegang houdt zeker steek. Voor Nederlandstaligen lijkt dat trouwens héél evident. Of kunt u zich een Hugh Laurie in House MD voorstellen die met een Nederlandse tongval spreekt? Wij lezen al jaren wat er in een andere taal op het scherm wordt gezegd.

Eerst Nederlands, daarna Engels

Na verloop van tijd mag u op de RTBF ook ondertitels verwachten in items met Engelse geïnterviewden. Al houden ze de dub-oplossing voorlopig nog achter de hand voor live-interventies. Dus … de synchrone tolk valt nog niet snel zonder werk. Al krijgt zijn collega, de ondertitelaar, toch aanzienlijk meer opdrachten op de plank.

Alleen RTBF?

Voorlopig krijgt de ondertitelaanpak alleen voet aan de grond bij de openbare omroep. De andere zenders blijven dubben. Maar dat kan uiteraard veranderen. Laten we hopen dat iedereen uiteindelijk voor ondertitelen kiest. Dan zijn we op termijn ook meteen verlost van die irritante, gedubde TV Shop-filmpjes.

Pro’s en contra’s

Op deredactie.be van de VRT, de zusteromroep van de RTBF, vindt u een item over de voor- en nadelen. Waarom dubben Franstaligen? Waarom zouden ze nu plots beginnen met ondertitelen? En wat gebeurt er met films of televisieprogramma’s? Alle antwoorden netjes op een rij.

Mickey Rourke = Duitser?

Weet u waarom Mickey Rourke zo lang van het scherm verdween? Hij volgde al die tijd Duitse les. Kwestie van een overtuigende comeback te maken op het witte doek in Amerika en … Duitsland. Oordeel zelf of zijn studie-ijver iets heeft opgeleverd: bekijk de trailer voor The Wrestler.

Ondertitelen: tekstpareltjes

Houdt u ook zo van donkere winteravonden? Onder een dekentje op de bank - dvd'tje kijken. Lekker, lekker, lekkerrrr ... Tot u begint te letten op de ondertitels bij uw favoriete film. U verzamelt zonder moeite een bonte meute dt-, tik- en spelfouten. Voor een taalliefhebber is dat een afknapper van formaat.

1. Massaliteratuur
Wat leest u het meest? Romans, tijdschriften, ... de krant? Neen, ondertitels. En u bent niet alleen. Duizenden televisiekijkers lezen dagelijks flinke hoeveelheden tekst onderaan op het scherm. En ook zij merken dat er heel vaak fouten in die teksten sluipen. Naar inhoud en vorm. Wat maakt ondertitelen dan zó moeilijk?

2. Ondertitelen = interpreteren
"Maar dat is toch niet wat die persoon zegt. Kunnen ze dat nu niet gewoon opschrijven? Moeilijk is dat toch niet ..."
Tja, dat laatste mag u gerust betwijfelen. Goed ondertitelen is een van de moeilijkste tekstuele bezigheden die er zijn. De vertaler zit namelijk langs alle kanten gebonden.
Hij moet de woorden van de ondertitelde spreker interpreteren om een leesbaar geheel te kunnen optekenen.

3. Plaatsgebrek
Verder zit hij met een krappe ruimte. Letterlijk neerschrijven en vertalen wat iemand zegt, gaat niet: die tekst past nooit op het scherm. "Dat is toch snel opgelost: geef meer ondertitels op kortere tijd?!"

4. Lage leessnelheid
Dan komt u in tijdnood. Want spreken gaat sneller dan lezen. De persoon in beeld kan dus veel meer zeggen dan u kunt lezen. De ondertitels zouden zo snel verdwijnen, dat u maar de helft kon meepikken.

5. Courante vertaalknelpunten
Naast die plaats- en snelheidsbeperkingen komen ook nog eens de 'gewone' vertaalproblemen op de proppen. Hoe geeft u idiomen weer? Neem nu bijvoorbeeld het Engelse: 'He is under the weather'. Vertaalt u dat als: 'Hij is onder het weer'? Kies toch maar beter voor: 'Hij is ziek'. Woordspelletjes zijn een andere kopbreker voor ondertitelaars. Al ooit eens geprobeerd om een stukje uit Monty Python te ondertitelen? Begin maar eens aan de sketch over de man die in anagrammen spreekt:

Palin: Well, Graham, nice to have you on the show. Now, where do you come from?

Idle: Bumcreland.

Palin: Cumberland?

Idle: Stah't it sepricely.

Palin: And I believe you're working on an anagram version of Shakespeare?

Idle: Sey, sey - taht si crreoct, er - ta the mnemot I'm wroking on "The Mating of the Wersh".

Palin: "The Mating of the Wersh"? By William Shakespeare?

Idle: Nay, by Malliwi Rapesheake.

Palin: And what else?

Idle: "Two Netlemeng of Verona", "Twelfth Thing","The Chamrent of Venice"....

Palin: Have you done "Hamlet"?

Idle: "Thamle". 'Be ot or bot ne ot, tath is the nestquoi.'

Palin: And what is your next project?

Idle: "Ring Kichard the Thrid".

Palin: I'm sorry?

Idle: 'A shroe! A shroe! My dingkom for a shroe!'

Palin: Ah, Ring Kichard, yes ... but surely that's not an anagram, that's a spoonerism.

Idle: If you're going to split hairs, I'm going to piss off.

'Herrit zennen epproep'

Dé cultreportage over ondertitels? Daarvoor moet u bij het schitterende In de Gloria aankloppen. De specifieke oproepen door Gerrit Callewaert uit 'Bavikhove, deelgemeente van Harelbeke' zijn hilarisch. Hebt u de reeks niet op dvd? You Tube helpt u voorlopig uit de nood.

Doe het zelf!

Voelt u zich geroepen om televisieminnend Vlaanderen en Nederland correct ondertitelde films of series te schenken? Registreer u op NL Ondertitels: een databank met 10.166 referenties naar Nederlandse ondertitels. En er komen elke dag film- en seriereferenties bij. Download het basisbestand, verbeter waar nodig en deel uw correcte versie met andere taalliefhebbers.