In 2007 publiceerden we al een eFlash over ondertitelen. En nu staat dat thema opnieuw op het menu. Niet uit onderwerpenschaarste. Wél omdat ‘ondertitels’ de laatste weken en maanden behoorlijk wat stof deden opwaaien. Respectabele televisieseries die schabouwelijk ondertiteld zijn. Of journaalfragmenten waarin de woorden van de geïnterviewde een wel héél vreemde wending krijgen. Kijkers ergeren zich daarover op het internet. Maar het probleem is intussen blijkbaar zo groot dat ook kwaliteitskranten erover berichten.
Ondertitelen = lastig
Nu, er zijn ‘verzachtende omstandigheden’: ondertitelen is aartsmoeilijk. Want spreken gaat sneller dan lezen. Dus … om een gesproken gesprek lezend te kunnen volgen, moeten de ondertitels kernachtiger zijn dan de dialogen. Tegelijk zijn ondertitels vertalingen. Kortom, je moet de essentie van een uitspraak zo kort mogelijk verwoorden. En … daarvoor moet je de connotatie en de achtergrond van het gesprek perfect inschatten. Tel daarbij de tijdsdruk die de meeste ondertitelaars parten speelt: alles moet zo snel mogelijk in een (extra) journaal of rechtstreeks op de buis. Blijf daar maar eens kalm bij als ondertitelaar: er zijn minder stresserende jobs.
Letterlijk? Niet altijd!
Journalistiek is ‘objectief weergeven wat er aan de hand is’. Daarbij leg je geen woorden in de mond van een geïnterviewde. Integendeel, je geeft letterlijk weer wat hij of zij zegt. Maar … ‘letterlijk weergeven’ is niet hetzelfde als ‘letterlijk vertalen’. Als een Franstalige je bedankt met je vous en prie, dan vertaal je dat niet met ik bid u erom, toch? Tijdens de tsunami in Japan kreeg de journaalkijker wél te horen dat de keizer ‘gebeden had’. Blijkt dat het om een vergelijkbare uitdrukking gaat: letterlijk vertaald gaat het over bidden, maar de taalgebruiker bedoelt iets anders. En in Japan zeggen dat de keizer bidt? Goed voor een tweede tsunami van verontwaardiging!
Open source
In deze multimediatijden gaan almaar meer ondernemende types zelf aan de slag. Met open source-pakketten bouwen ze een eigen website of ... zorgen ze zelf voor een ondertitelingbestand bij een dvd. Mooi dat het technisch allemaal mogelijk is, maar hoeveel taalkaas hebben die techneuten gegeten? Soms blijven ze heel dicht bij de originele boodschappen die ze letterlijk en vaak foutief vertalen. Dan weer gaan ze té enthousiast aan de slag en veroorzaken ze taalfouten die in het origineel niet te bespeuren waren. De oplossing? Vertrouw voor een goede vertaling – al dan niet in de vorm van ondertitels – op een expert. Op ElaN dus.
Lachen met ondertitels

Onbedoelde taalfouten in ondertitels zorgen vaak voor tenenkrullen en nagelbijten. Een taalliefhebber kan er zijn kijklust volledig bij inschieten, zodra hij begint te letten op die fouten. Want ze slorpen zo veel aandacht op dat je niet meer ziet wat er in de film of het fragment gebeurt. Maar ... goed gevonden ondertitels staan garant voor een niet te stoppen lachbui. Probeer maar: een voorbeeldje over Lego uit het NOS-Journaal. Of bekijk Berlusconi’s lofrede over Italië en Joeri Gagarins visie op de Belgische situatie.