Zit u lekker? Fijn. Niets zo gezellig als even onderuit gaan in uw stijlvolle interieur. Maar waarin ploft u: een zetel, divan, sofa, canapé, tweezit of (zit)bank? Stuk voor stuk benamingen voor hetzelfde meubelstuk. Al die termen maken het niet gemakkelijk. Want een vertaler zet meteen de toon door zijn keuze uit het rijtje. Voor de een klinkt bank vertrouwd in de oren. Terwijl de ander daarbij meteen denkt aan een turntoestel waarop u een beetje ongemakkelijk zit.

Bank of canapé

Ga verder naar het zuiden en canapé wint het met vlag en wimpel van bank. Bij de noorderburen vinden ze canapé dan weer erg ‘Bourgondisch’. In Nederland had u trouwens ABN AMRO, de huissponsor van de Amsterdamse voetbalploeg Ajax. Met de bekende slagzin: ABN AMRO, de bank.
Die reclameslogan riep automatisch sprekende beelden op in relatie met de sport: alle spelers van de ploeg broederlijk naast elkaar op een meterslange zetel. Omdat de reservespelerskern van een ploeg in het vakjargon bekendstaat als ‘de bank’.

Nog moeilijker

In Vlaanderen zou de reclamespreuk veel minder aanslaan. Hier vindt u veel meer Franstalige invloeden. En ABN AMRO, de canapé heeft nu net iets minder slagkracht … Terwijl een divan ook niet de beste optie lijkt: dat is voor ons, Vlamingen dan weer een tikje té Frans. Boven op het feit dat ook die het woordspelletje niet herstelt. U zou er voor minder een punthoofd van krijgen: hoe moet een vertaler dan zijn woorden kiezen? Bovendien wordt het nog moeilijker als er ook nog meer zeteltypes in het spel zijn. Als er maar eentje in kan zitten, spreekt u van een zetel of een fauteuil. Daarnaast kunt u het onderscheid maken tussen een tweezit, driezit, slaapbank en alles wat daartussen zit.

Internet illustreert

Wilt u aanwijzingen over het aan te raden woordgebruik? Zoek tegelijk via Google.be en Google.nl naar het aantal treffers dat u bij een bepaalde optie krijgt. Vink daarbij wel altijd de optie pagina’s uit België en pagina’s uit Nederland aan. Om bij canapé te blijven: op Google.be levert dat 101.000 treffers op, tegenover 42.100 via Google.nl. Voor sofa krijgt u 107.000 Belgische en 555.000 Nederlandse treffers. Die aantallen verklappen alvast een bepaalde voorkeur.
Maar … wilt u echt zeker zijn? Vertrouw dan op de onderbouwde taal- en regiokennis van een ElaN-vertaler. Hij weet welk woord de juiste connotatie bij uw doelgroep oproept. Hoe hij dat weet? Omdat hij voortdurend in contact blijft met moedertaalsprekers uit de streek waarin ook uw lezers wonen.

Nerveus door stapelbed

Het is net zoals met gastronomische teksten: u krijgt er goesting van. Het zou dus goed kunnen dat u de aandrang voelt opwellen om uw interieur aan te pakken. Gaat het over nieuw en betaalbaar meubilair? Dan denkt u uiteraard automatisch aan Ikea. Maar, voor u in de wagen springt, heeft Youp van ’t Hek nog enkele hilarische bedenkingen. Onder andere over een stapelbed …

"Jan-Kees eet koolsla op de slee". Volgens taalkundige Nicoline van der Sijs is er een goede kans dat een Noord-Amerikaan deze zin vrijwel woordelijk kan verstaan, al zal hij aannemen dat Jan-Kees een Yankee is.

Van der Sijs heeft de 246 leenwoorden die het Amerikaans heeft geleend van het Nederlands, op een rijtje gezet en beschreven in haar boek 'Yankees, cookies en dollars', dat deze maand is verschenen.

Volgens Van der Sijs lijken 246 leenwoorden weinig, maar ze wijst erop dat Nederland al elf eeuwen contact heeft met het Verenigd Koninkrijk en dat het Brits desondanks maar vijfhonderd Nederlandse leenwoorden kent.

Aangezien Nederland dit jaar precies vierhonderd jaar betrekkingen onderhoudt met Noord-Amerika, is de invloed van het Nederlands op het Amerikaans dus veel groter geweest.

Nederlanders die naar de Verenigde Staten trokken, waren over het algemeen van eenvoudige komaf. Daarom hebben de leenwoorden meestal betrekking op alledaagse zaken, zoals voedingsmiddelen (cookie), huisraad (sleigh) en speelgoed (skate).

Het gaat vaak om zaken die de Nederlanders meebrachten naar Amerika. Een zeer bekend voorbeeld daarvan is Sinterklaas, die nog steeds Santa Claus heet aan de andere kant van de oceaan.

In oude documenten is volgens Van der Sijs te zien dat de Amerikanen in eerste instantie ook de Nederlandse woorden voor staatsinrichting gebruikten, zoals 'burgomaster', 'burgher' en 'stadt-house'.

Een opmerkelijke weg heeft het woord 'dope' afgelegd. Dat was een leenwoord om een saus aan te duiden waarin aardappelen konden worden gedoopt (de Nederlandse doop). Het heeft zich in het Amerikaans ontwikkeld tot een aanduiding voor een 'dik mengsel' (van opium) en werd een algemene aanduiding voor verdovende middelen. Het is nu officieel terug in het Nederlands als gangbaar woord voor drugs.

Bron: Knack

Nicoline van der Sijs - Yankees, cookies en dollars
Uitgeverij: Amsterdam University Press
Aantal pagina's: 328
ISBN: 978-90-896-4130-4

De Talenquiz wordt iedere maand gemaakt door de Taalstudio, in samenwerking met De Praktijk. De quiz, die bestaat uit acht korte vragen, is prikkelend en maakt nieuwsgierig.  De quiz laat taalstudenten of taalliefhebbers op een aansprekende manier kennismaken met de breedte van het taalwetenschappelijk vakgebied. Daarnaast bevatten de antwoorden op de quizvragen verwijzingen naar achtergrondinformatie voor wie er meer over wil weten. Leerlingen kunnen door het maken van de quiz zelf ervaren hoe veelzijdig taal en taalwetenschap is.

De Talenquiz is hier gratis te downloaden. Twee weken na verschijning van de vragen, worden hier ook de antwoorden gepubliceerd. Bent u docent en wilt u meteen de beschikking hebben over de antwoorden? Registreer dan nu via de website van de Taalstudio. Geregistreerde docenten krijgen iedere maand vragen en antwoorden gratis in hun mailbox.

Beste harken,

So you think you can dance?

1. Zeg niet: “We hebben er lang moeten op wachten, maar Timothy is eindelijk uit de kast gekomen”, maar: “We hebben er lang op moeten wachten, maar Timothy is eindelijk uit de kast gekomen.”

2. Zeg niet: “Op het eerste zicht lijkt hij misschien geen dansvloerbeest”, maar: “Op het eerste gezicht lijkt hij misschien geen dansvloerbeest.”

3. Schrijf niet: "Maar als er eens goed geshaked moet worden: één adres”, maar: “Maar als er eens goed geshaket moet worden: één adres.”

Het openbronproject OpenTaal publiceert de tweede versie van zijn openbronwoordenlijst Nederlands. Deze lijst draagt het Keurmerk Spelling van de Nederlandse Taalunie. Dit keurmerk geeft aan dat de woordenlijst overeenkomt met de officiële spelling van de Woordenlijst Nederlandse Taal, ook bekend als het Groene Boekje.

De spellingwoordenlijst van OpenTaal is in eerste instantie ontwikkeld voor gebruik in openbronsoftware zoals het kantoorpakket OpenOffice.org, de webbrowser Firefox en het e-mailprogramma Thunderbird. Het wordt inmiddels ook gebruikt door Google in de eigen browser Chrome.

De nieuwe versie is aangevuld met 30.000 nieuwe woorden en er is een klein aantal woorden gecorrigeerd. Het effect daarvan zou moeten zijn dat er bijvoorbeeld in de tekstverwerker van OpenOffice. org veel minder onterechte rode krinkeltjes onder de woorden verschijnen.

De woordenlijst van OpenTaal is beschikbaar onder zeer vrije licentievoorwaarden, die niet alleen het opnemen in openbronsoftware, maar ook gebruik in veel andere gevallen toestaan. Het doel van OpenTaal is het ontwikkelen van vrije Nederlandstalige taalhulpbestanden voor gebruik in openbronprojecten. OpenTaal heeft ook een synoniemenlijst en een grammaticacontrole.

 1. Schrijf niet: “Daarnet werd een van onze beste vertalers op professionele wijze geschofeerd door Kim”, maar: “Daarnet werd een van onze beste vertalers op professionele wijze geschoffeerd door Kim.”

 2. Zeg niet: “Eerst spelde ze hem vakkundig de les”, maar: “Eerst las ze hem vakkundig de les.”

 3. Zeg niet: “En alsof dat nog niet genoeg was, deed ze een extra inspanning om zijn ego tot fijn stof te vermalen”, maar: “En alsof dat nog niet genoeg was, leverde ze een extra inspanning om zijn ego tot fijn stof te vermalen.”

Geld afhalen in de Londense wijk East End zorgt voor rare reacties. In ruil voor een kleine bijdrage kan een afhaler de geldautomaat Cockney laten praten in plaats van algemeen beschaafd Engels. Cockney is een Londens dialect (slang) en staat haaks tegenover het Queens's English. Zo vraagt de geldautomaat  naar je Huckleberry Finn (pincode) en hoeveel worst en puree (geld) je wil opnemen.

Enkele eigenschappen van het Cockney:

• Het weglaten van de 'h' aan het begin van woorden en lettergrepen: "be'ave yourself" in plaats van "behave yourself",

• Het vervangen van de 'th' door een 'f': "e's from Norf-London" in plaats van "he is from North-London"

• Het weglaten van de 'g' aan het eind van woorden: "listen ere, darlin" in plaats van "listen here darling"

• Het niet uitspreken van de 't' in het midden van woord als deze onbelangrijk wordt geacht. Deze 't' wordt dan vervangen door een glottisslag: "e lives in Ga'wick" in plaats van "he lives in Gatwick".

Ron Delnevo van de Bank Machine denkt dat "sommige mensen blij zullen zijn dat wij het Cockney als taal erkennen". De geldautomaten praten Cockney voor anderhalve pond per afhaalbeurt.

The Translator tells the remarkable story of a man who came face-to-face with genocide– time and again risking his own life to fight injustice and save his people. 

“I am the translator who has taken journalists into dangerous Darfur. It is my intention now to take you there in this book, if you have the courage to come with me.” Daoud Hari, a Zaghawa tribesmen from Darfur, had recently returned to his village after living abroad when his village was attacked by the Janjaweed. He lost his beloved brother, Ahmed, in the attack, but helped his family and many of his relatives and fellow villager cross the desert to reach the relative safety of a border refugee camp.

Daoud Hari is not a person to stand around and do nothing. Despite the danger, he felt compelled to put his English skills to use as a translator for genocide investigators and reporters, in an attempt to get the word out about the genocide, to bring the ethnic cleansing of his people into your living room, so their voices could be heard. His memoir largely follows his work from 2003 until 2006, when he received protection as a refugee in the United States. It is a remarkable story of one man's determination to help his people, risking his life over and over again to fight the injustice that he has witnessed.

"In his moving memoir, The Translator, Daoud Hari illuminates the complexities of the conflict [in Darfur]..., but his book's modest scope is perhaps its greatest strength. In its intimacy, quiet humor and compassion, The Translator is more like a conversation with a friend than a call to action. The plight of someone close to you can pierce you, and Hari keeps his readers close.” Los Angeles Times

“The Translator, by Daoud Hari, a native Darfurian, may be the biggest small book of this year, or any year. In roughly 200 pages of simple, lucid prose, it lays open the Darfur genocide more intimately and powerfully than do a dozen books by journalists or academic experts. Hari and his co-writers achieve this in a voice that is restrained, generous, gentle and—astonishingly—humorous.” Washington Post Book World

1. Zeg niet: "We doen onze best om de vliegenplaag een halt toe te roepen”, maar: “We doen ons best om de vliegenplaag een halt toe te roepen.”

2. Schrijf niet: "Eind september krijgt iedereen dan ook een electrische vliegenmepper in plaats van de gebruikelijke maaltijdcheques”, maar: “Eind september krijgt iedereen dan ook een elektrische vliegenmepper in plaats van de gebruikelijke maaltijdcheques.”

3. Zeg niet: “Die gadget* mag uiteraard ook gebruikt worden tegen al te vrijpostige collega’s”, maar: “Dat gadget mag uiteraard ook gebruikt worden tegen al te vrijpostige collega’s.”

* Naar verluidt is 'die gadget' standaardcités in Genk en omstreken.

1. Schrijf niet: “Daarnet werd een van onze beste vertalers op professionele wijze geschofeerd door Kim”, maar: “Daarnet werd een van onze beste vertalers op professionele wijze geschoffeerd door Kim.”
2. Zeg niet: “Eerst spelde ze hem vakkundig de les”, maar: “Eerst las ze hem vakkundig de les.”
3. Zeg niet: “En alsof dat nog niet genoeg was, deed ze een extra inspanning om zijn ego tot fijn stof te vermalen”, maar: “En alsof dat nog niet genoeg was, leverde ze een extra inspanning om zijn ego tot fijn stof te vermalen.”

Beste collega's,

1. Schrijf niet: “Een anoniem Pietje Precies wees de redactie er fijntjes op dat Guy nog niet gefigureerd had in de Taalpatrouille”, maar: “Een anoniem pietje-precies wees de redactie er fijntjes op dat Guy nog niet gefigureerd had in de Taalpatrouille.”
2. “We gaan er dus maar vanuit dat hij ondertussen voldoende geakklimatiseerd is om op te draven in de wekelijkse taalnieuwsbrief”, maar: “We gaan er dus maar vanuit dat hij ondertussen voldoende geacclimatiseerd is om op te draven in de wekelijkse taalnieuwsbrief.”
3. “Hoewel, je hoort er pas echt bij wanneer je al tenminste één keer aangevallen bent door onze twee kleurrijke soepkippen”, maar: ““Hoewel, je hoort er pas echt bij wanneer je al ten minste één keer aangevallen bent door onze twee kleurrijke soepkippen*.”


* nee, niet Wouter en Joachim.