De bende van de paardenbloem
Hebt u al een nieuw Groene Boekje? Inderdaad, de spelling is nog maar eens veranderd. Neen, niet meer zo ingrijpend als in 1995. Maar toch, sinds augustus spelt u ongeveer 900 woorden anders. Schaaf uw kennis bij en spel als de beste: een kleine inspanning en u haalt weer tien voor taal.
200 jaar spelling
Vóór 1804 schreef iedereen zoals het hem uitkwam. Dialectinvloeden zorgden voor een waaier van mogelijkheden. Denk maar aan de tweeklank "ui": duiten, duyten, dueten, duten het kon allemaal. De spelling-Siegenbeek probeerde daar in 1804 eenvormigheid in te brengen. In 1863 vereenvoudigden De Vries en Te Winkel de regels: de eind-'sch' en dubbele 'ee' verdwenen in vele gevallen. In 1934 kwam de spelling-Marchant, dé basis voor het Groene Boekje van 1954. Herinnert u zich nog de progressieve en voorkeursspelling van toen? En de experimenten die sommige kranten zich permitteerden? Om die verwarring weg te werken volgde in 1995 een nieuwe spellingshervorming. Bij de lancering daarvan besliste de Nederlandse Taalunie om de spelling elke tien jaar bij te sturen. Dus kwam er in 2005 opnieuw een update. En die werd in de zomer van 2006 van kracht.
Efficiëntie troef
"Was dat nu echt nodig, die hervorming? Ik was de vorige regels nog maar net gewoon." Inderdaad, voor heel wat mensen is de nieuwe spelling eerder vervelend dan helend. Maar in de afgelopen tien jaar was er toch een hele reeks inconsequenties en problemen naar voren gekomen. Die wilde de Taalunie wegwerken. Er zijn nu ook minder afwijkingen tussen de spelling van de dikke Van Dale en die van het Groene Boekje.
Moeten er nog een 'n' zijn?
De belangrijkste aanpassing is die van de tussen-n. In een samenstelling waarin het eerste deel een zelfstandig naamwoord was met een uniek meervoud op -en, schreef u vóór 2005 ook al een tussen-n. Boekenkast: met een "-n", want boeken. Terwijl u groentesoep schrijft, omdat zowel groenten en groentes correct zijn. Maar op die regel waren er vijf uitzonderingen. Daarvan vervalt nu de flora en fauna-regel. Verwijst het eerste deel naar een dier, het tweede deel naar een plant en is het geheel een plant, dan schrijf je opnieuw een tussen-n. Bijvoorbeeld: paardenbloem. Vorig jaar was dat nog paardebloem. Andere woorden verliezen dan weer net hun tussen-n. Denk maar aan juttepeer: vroeger met "-n", maar nu beschouwd als een versteende uitdrukking. Dus geen tussen-n meer.
Oh, is dat alles? Dat valt mee...
Er zijn nog een paar aanpassingen. Ook de hoofdletterregel is aangepast: verzamel- (adam en jonas) en spotnamen (spanjool, indo) zijn voortaan "klein". De regels voor het aaneenschrijven en het gebruik van koppeltekens zijn verfijnd: aidspatiënt en viptribune zijn nu één woord terwijl het eerste deel toch een letterwoord is. "Waar eindigt dit?" vraagt u met een bang hart. Dat valt wel mee. In het totaal zijn er ongeveer 9000 woorden met een aangepaste spelling. Dat lijkt veel, maar in de praktijk komt u de meeste van die woorden niet eens tegen. Het enige nadeel van die verfijningen in de regelgeving: nog meer regels!
Danst u mee?
1 augustus 2006 was de officiële startdatum voor de nieuwe spelling. Veel taalgebruikers hebben er niet op gewacht en zijn vroeger overgeschakeld. Maar nu is er echt geen ontkomen meer aan. Zeker voor ambtenaren en onderwijzend personeel, want voor hen is de nieuwe spelling natuurlijk verplicht. Maar ook voor andere taalgebruikers is het een must om foutloos te spellen. Niet dat uw boodschap totaal verloren gaat, als u eens een tussen-n vergeet. Maar een verzorgde spelling getuigt van aandacht voor details en een algemene hang naar perfectie. Kenmerken die ook u wilt uitspelen naar uw klanten. Of niet?
Is uw spellingchecker mee met de vernieuwing?
"Gelukkig heb ik mijn computer: die spellingchecker zet al mijn fouten in het rood", hoor ik u denken. Maar heeft uw computer de meest recente spelling al voor uw spellingchecker? Normaal gebeurt dat via een automatische update. Typ "paardebloem" en u weet meteen of dat gebeurde (er moet een rood lijntje komen onder "paardebloem"). Het heeft geen zin dat u de nieuwe schrijfwijze consequent zou laten veranderen in de voorbijgestreefde variant. Is de aanpassing nog niet uitgevoerd? Wacht daarom niet langer. Surf meteen naar http://www.microsoft.com/netherlands/ondernemers/ondernemen_communicatie/correspondentie/nieuwespellingcontrole.aspx. Zo is ook uw Word klaar voor de spelling van 2006!
p class="txtTitel"> Hoe schrijft u: Groen of Wit?
Wordt u niet meteen vrolijk van de nieuwe spellingsregels? Zitten er volgens u nog altijd inconsequente gedachtekronkels in het nieuwe Groene Boekje? U bent niet alleen. Het genootschap Onze Taal, dé vereniging van taalkenners en -liefhebbers, ging een stap verder: het lanceerde het Witte Boekje. Hét alternatief voor het Groene Boekje omdat het vertrekt vanuit de taalpraktijk en niet vanuit de theorie. U leest er alles over op http://www.onzetaal.nl/dossier/spelling/wbantwoorden.php. Maar ... tot nader order blijft alleen de Groene spelling de enige officiële.